Formy opodatkowania nie porównuje się po stawce. Porównuje się po kwocie, która zostaje w kieszeni po podatku i po składce zdrowotnej — a te dwie pozycje liczą się w każdej formie inaczej. Stawka 12% przy ryczałcie i 19% przy liniowym nie znaczą nic bez policzenia kosztów i składki.

Trzy formy do wyboru

Skala podatkowa — 12% do progu i 32% powyżej, z kwotą wolną. Koszty odliczalne.

Podatek liniowy — 19% bez względu na dochód. Koszty odliczalne.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych — stawka od przychodu, zależna od rodzaju działalności. Koszty nieodliczalne.

Karta podatkowa jest od 1 stycznia 2022 roku dostępna wyłącznie na zasadzie praw nabytych — nowe firmy nie mogą jej wybrać. Opisaliśmy ją przy karcie podatkowej.

Skala podatkowa

Stawki: 12% do progu, 32% powyżej. Kwota wolna obniża podatek.

Koszty: odliczalne w pełnym zakresie.

Składka zdrowotna: liczona od dochodu, z ustawowym minimum.

Zalety, których nie dają pozostałe formy:

  • kwota wolna — przy niewielkim dochodzie podatek realnie wynosi zero,
  • wspólne rozliczenie z małżonkiem — korzystne, gdy dochody małżonków wyraźnie się różnią,
  • rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko,
  • ulga prorodzinna i pozostałe ulgi dostępne tylko przy skali,
  • możliwość łączenia z dochodami z etatu w jednym rozliczeniu.

Dla kogo: firmy o niewysokim dochodzie, osoby korzystające z ulg, osoby łączące działalność z etatem, osoby rozliczające się z małżonkiem o niskich dochodach.

Mechanizm progresji opisaliśmy przy progresywnym podatku dochodowym.

Podatek liniowy

Stawka: 19%, niezależnie od dochodu.

Koszty: odliczalne w pełnym zakresie.

Składka zdrowotna: liczona od dochodu, z własną stawką i ustawowym minimum; część składki podlega odliczeniu w granicach limitu.

Czego nie ma:

  • kwoty wolnej,
  • wspólnego rozliczenia z małżonkiem,
  • ulgi prorodzinnej i większości pozostałych ulg,
  • możliwości łączenia z dochodami ze skali w jednym rozliczeniu.

Dla kogo: firmy o wysokim dochodzie i wysokich kosztach, gdzie 19% jest wyraźnie niższe niż 32% przy skali, a ulgi nie mają znaczenia.

Dla kogo dodatkowo: firm wytwarzających oprogramowanie i inne kwalifikowane prawa — bo liniowy (podobnie jak skala) otwiera drogę do 5% podatku z IP Box od części dochodu. Opisaliśmy to przy IP Box.

Szerzej: podatek liniowy.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Stawki: od 2% do 17%, zależnie od rodzaju działalności. Najczęstsze: 8,5% przy usługach, 12% przy części usług informatycznych, 14% przy części usług medycznych i inżynieryjnych, 15% przy wielu usługach pośrednictwa i doradztwa, 3% przy handlu.

Koszty: nieodliczalne. To cecha definiująca tę formę.

Składka zdrowotna: w stałych kwotach, zależnych od progu przychodu — nie od dochodu.

Ewidencja: najprostsza ze wszystkich — zapisuje się wyłącznie przychody, bez remanentu.

Czego ryczałt wyklucza: korzystania z IP Box, odliczania kosztów, części ulg oraz niektórych rodzajów działalności wyłączonych z tej formy.

Dla kogo: firmy usługowe o niskich kosztach — doradztwo, usługi twórcze, najem, część usług informatycznych.

Dla kogo nie: firmy z materiałami, podwykonawcami, sprzętem i transportem. Tam brak odliczenia kosztów przewyższa korzyść z niższej stawki.

Szerzej: ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

Składka zdrowotna — druga połowa rachunku

To pozycja, którą przy porównywaniu form najczęściej się pomija, a która potrafi odwrócić wynik.

Przy skali — od dochodu, z ustawowym minimum. Rośnie proporcjonalnie do zysku.

Przy liniowym — od dochodu, z własną stawką i minimum; część składki odliczalna w granicach limitu.

Przy ryczałcie — stałe kwoty, w trzech progach zależnych od przychodu rocznego. Przy wysokim przychodzie i wysokim dochodzie jest to zwykle najkorzystniejsze rozwiązanie z trzech; przy niskim dochodzie i wysokim przychodzie — najgorsze, bo składka nie zależy od tego, ile zostało.

Przy niskich dochodach składka zdrowotna bywa większą pozycją niż sam podatek. Dlatego porównanie wyłącznie stawek podatkowych prowadzi do złych decyzji.

Jak to policzyć

Trzy liczby i jedna tabela:

1. Przychód roczny.

2. Koszty roczne — rzeczywiste, nie szacowane.

3. Stawka ryczałtu dla Twojej działalności — tę trzeba ustalić, bo od niej wszystko zależy.

Potem policz dla każdej formy osobno: podatek + składka zdrowotna, i odejmij od dochodu.

Zasady, które porządkują wynik:

Im wyższe koszty, tym gorzej wychodzi ryczałt. To najmocniejsza reguła w tym porównaniu.

Im wyższy dochód, tym bardziej skala przegrywa z liniowym — przez próg 32%.

Im niższy dochód, tym bardziej skala wygrywa — przez kwotę wolną.

Ulgi i wspólne rozliczenie przesuwają wynik na korzyść skali, czasem decydująco.

Porównanie z konkretnymi liczbami zrobiliśmy przy ryczałcie, skali i liniowym.

Terminy zmiany formy

Oświadczenie o wyborze formy składa się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskano pierwszy przychód w roku podatkowym — albo do końca roku podatkowego, jeżeli pierwszy przychód uzyskano w grudniu.

W praktyce przy działalności prowadzonej przez cały rok oznacza to 20 lutego.

Dwie rzeczy warte wiedzenia:

Wybór obowiązuje też w latach następnych, dopóki go nie zmienisz. Nie trzeba go ponawiać co roku.

Zmiana w trakcie roku nie jest możliwa — poza przypadkami wynikającymi z przepisów. Decyzja podjęta w lutym obowiązuje przez cały rok.

Formę zgłasza się przez CEIDG albo oświadczeniem do urzędu skarbowego. Opisaliśmy procedurę przy zmianie formy opodatkowania.

Co jeszcze warto uwzględnić

Jedna forma na całą działalność. W ramach jednoosobowej działalności nie można mieć ryczałtu na jedną usługę i liniowego na drugą. Wspólnicy spółki osobowej wybierają natomiast niezależnie od siebie — jeden może być na ryczałcie, drugi na liniowym. Opisaliśmy to przy spółce cywilnej.

Najem prywatny rozlicza się odrębnie, ryczałtem, niezależnie od formy wybranej dla działalności.

Wyłączenia z ryczałtu. Część działalności jest z tej formy wyłączona, a przy niektórych usługach stawka budzi wątpliwości — wtedy warto mieć interpretację indywidualną, zanim rok się rozpocznie.

Współpraca z byłym pracodawcą przy podatku liniowym i ryczałcie podlega ograniczeniom, jeżeli usługi odpowiadają czynnościom wykonywanym wcześniej na etacie w tym samym roku. To warunek do sprawdzenia przy przejściu na współpracę business-to-business.

Najczęstsze błędy

Porównywanie form po stawce, bez kosztów i składki zdrowotnej.

Ryczałt przy wysokich kosztach — niższa stawka nie rekompensuje braku odliczeń.

Podatek liniowy przy niskim dochodzie — brak kwoty wolnej bywa droższy niż próg 32%.

Pominięcie ulg i wspólnego rozliczenia przy ocenie skali.

Przegapienie terminu 20 lutego — forma zostaje wtedy ta sama na kolejny rok.

Wybór ryczałtu bez ustalenia właściwej stawki dla swojej działalności.

Pominięcie IP Box przy działalności wytwarzającej oprogramowanie — ryczałt tę drogę zamyka.

Dwa przykłady, które pokazują mechanizm

Nie po to, żeby podstawiać pod nie swoją firmę — po to, żeby zobaczyć, która pozycja przeważa.

Firma usługowa bez kosztów. Przychód 300 000 zł, koszty 10 000 zł, stawka ryczałtu 8,5%.

Przy ryczałcie podstawą jest praktycznie cały przychód, ale stawka jest niska, a składka zdrowotna stała. Przy liniowym podstawą jest dochód 290 000 zł przy stawce 19%, a składka liczy się od dochodu. W takiej konfiguracji ryczałt zwykle wygrywa — brak odliczenia kosztów nic nie zabiera, bo kosztów nie ma.

Firma z materiałami i podwykonawcami. Przychód 300 000 zł, koszty 180 000 zł, ta sama stawka ryczałtu.

Przy ryczałcie podstawą jest nadal cały przychód — 180 000 zł kosztów nie zmienia nic. Przy liniowym podstawą jest dochód 120 000 zł. Tu ryczałt przegrywa wyraźnie, mimo dwukrotnie niższej stawki.

Wniosek, który z tego płynie i działa w każdej konfiguracji: porównuj kwoty, nie procenty. Ta sama stawka ryczałtu bywa najlepszym i najgorszym wyborem w tej samej branży — różnicę robi poziom kosztów, nie rodzaj działalności.

Czego nie zmienia forma opodatkowania

Warto wiedzieć, co zostaje takie samo, żeby nie szukać oszczędności tam, gdzie jej nie ma:

  • składki społeczne — zależą od wybranej podstawy i ulg na start, nie od formy podatku,
  • VAT — to osobny podatek, niezależny od formy podatku dochodowego,
  • obowiązki wobec pracowników — zaliczki, składki, dokumentacja,
  • terminy deklaracji — poza różnicą między miesięcznym a kwartalnym rozliczeniem zaliczek,
  • obowiązek prowadzenia ewidencji — zmienia się jej rodzaj, nie samo istnienie.

W M&B prowadzimy księgowość i formę opodatkowania liczymy raz w roku, w listopadzie, na danych za jedenaście miesięcy — bo to jedna decyzja, której skutek liczy się w dziesiątkach tysięcy złotych, a termin mija 20 lutego. Przy zakładaniu firmy liczymy ją na prognozie przed pierwszą fakturą; przy wątpliwej stawce ryczałtu i przy IP Box sprawę prowadzi doradca podatkowy.