Skala podatkowa to dwie stawki: 12% do 120 000 zł i 32% od nadwyżki. Do tego kwota wolna 30 000 zł, realizowana technicznie przez kwotę zmniejszającą podatek.

I od razu najważniejsza rzecz, bo myli się na niej większość ludzi: przekroczenie progu nie podnosi stawki dla całego dochodu. Stawką 32% objęta jest wyłącznie część przekraczająca 120 000 zł. Pierwsze 120 000 zł zostaje przy 12% zawsze, także przy dochodzie milionowym.

Wzór

Dla podstawy do 120 000 zł:

podatek = 12% × podstawa − 3 600 zł

Dla podstawy powyżej 120 000 zł:

podatek = 10 800 zł + 32% × (podstawa − 120 000 zł) − kwota zmniejszająca

Skąd 10 800 zł: to podatek od pełnego pierwszego progu, czyli 12% ze 120 000 zł. Skąd 3 600 zł: to 12% z kwoty wolnej 30 000 zł.

Podstawa obliczenia podatku nie jest tym samym co przychód. To dochód (przychód minus koszty) pomniejszony o składki społeczne i o przysługujące odliczenia, zaokrąglony do pełnych złotych.

Trzy przykłady na liczbach

Przykład 1 — dochód w pierwszym progu.

Przychód 150 000 zł, koszty 60 000 zł, składki społeczne 10 000 zł.

  • dochód: 150 000 − 60 000 = 90 000 zł
  • podstawa: 90 000 − 10 000 = 80 000 zł
  • podatek: 12% × 80 000 = 9 600 zł, minus 3 600 zł = 6 000 zł

Efektywna stawka od dochodu: 6,7%. To jest ta część, o której się zapomina — przy niższych dochodach skala jest bardzo tania.

Przykład 2 — dochód ponad progiem.

Przychód 400 000 zł, koszty 100 000 zł, składki społeczne 15 000 zł.

  • dochód: 300 000 zł
  • podstawa: 300 000 − 15 000 = 285 000 zł
  • podatek: 10 800 + 32% × (285 000 − 120 000) = 10 800 + 52 800 = 63 600 zł, minus 3 600 zł = 60 000 zł

Efektywna stawka: 20%. Mimo że część dochodu wpadła w próg 32%.

Dla porównania na podatku liniowym przy tej podstawie: 19% × 285 000 = 54 150 zł, ale dochodzi jeszcze różnica w składce zdrowotnej — i to ona decyduje o wyniku. Rozpisaliśmy ten rachunek przy podatku liniowym.

Przykład 3 — wspólne rozliczenie.

Dwóch małżonków: jeden z podstawą 285 000 zł, drugi bez dochodu.

Przy wspólnym rozliczeniu podatek liczy się od połowy sumy podstaw, a wynik mnoży przez dwa:

  • połowa: 142 500 zł
  • podatek od połowy: 10 800 + 32% × 22 500 = 10 800 + 7 200 = 18 000 zł, minus 3 600 zł = 14 400 zł
  • razy dwa: 28 800 zł

Wobec 60 000 zł z przykładu 2 oszczędność wynosi 31 200 zł. Ta kwota jest dokładnie tym, czego nie da się uzyskać na liniowym ani na ryczałcie — i dlatego porównywanie samych stawek nie ma sensu.

Składka zdrowotna — 9% i brak odliczenia

Na skali składka zdrowotna to 9% dochodu, z minimum miesięcznym 432,54 zł w 2026 roku (minimum liczone od minimalnego wynagrodzenia, które w 2026 roku wynosi 4 806 zł). Minimum obowiązuje także przy niskim dochodzie i przy stracie.

Składki zdrowotnej na skali nie można odliczyć — ani od podatku, ani od dochodu. To jest najsłabszy punkt tej formy przy wysokich dochodach: przy dochodzie 300 000 zł sama składka zdrowotna to 27 000 zł, których nie zobaczysz w żadnym odliczeniu.

Co można odliczyć

Skala jest formą z najszerszym katalogiem odliczeń i to jej główna przewaga:

Od dochodu:

  • składki na ubezpieczenia społeczne,
  • strata z lat poprzednich,
  • wpłaty na IKZE,
  • darowizny w zakresie przewidzianym przepisami,
  • ulga rehabilitacyjna,
  • ulga termomodernizacyjna,
  • ulga na zabytki, na terminal płatniczy i inne szczególne, jeżeli przysługują.

Od podatku:

  • ulga na dzieci,
  • ulga abolicyjna w zakresie przewidzianym przepisami.

Sposoby rozliczenia:

  • wspólnie z małżonkiem,
  • jako osoba samotnie wychowująca dziecko.

Przy ryczałcie i liniowym większości tych pozycji nie ma. To jest cena niższej stawki.

Zaliczki w ciągu roku

Przy działalności gospodarczej zaliczkę liczy się narastająco od początku roku:

  1. policz dochód od 1 stycznia do końca danego miesiąca,
  2. odejmij składki społeczne zapłacone w tym okresie,
  3. policz podatek według skali od tej podstawy,
  4. odejmij kwotę zmniejszającą,
  5. odejmij zaliczki zapłacone w poprzednich miesiącach,
  6. wynik to zaliczka za ten miesiąc.

Termin: do 20. dnia miesiąca następnego. Przy spełnieniu warunków dostępne jest rozliczanie kwartalne oraz zaliczki w formie uproszczonej.

Mechanizm narastający ma konsekwencję, o której warto wiedzieć: miesiąc, w którym przekraczasz próg, jest droższy niż kolejne, bo dopiero wtedy w rachunku pojawia się stawka 32% za cały okres od początku roku.

Kto rozlicza się według skali

Skala jest formą domyślną — obowiązuje, jeżeli nie wybierzesz innej. Dotyczy:

  • jednoosobowej działalności gospodarczej bez innego wyboru,
  • umów o pracę, zlecenia i o dzieło,
  • emerytur i rent,
  • najmu prywatnego w zakresie przewidzianym przepisami,
  • dochodów z innych źródeł, w tym z działalności nierejestrowanej.

Dochody z różnych źródeł opodatkowanych skalą sumują się w jednym zeznaniu. To ważne przy łączeniu etatu z działalnością: dochód z firmy dodaje się do dochodu z etatu i razem decydują o progu.

Kiedy skala wygrywa

  • dochód w pierwszym progu — prawie zawsze, bo działa kwota wolna,
  • małżonek bez dochodu albo z niskim dochodem — wspólne rozliczenie,
  • dzieci — ulga na dzieci, której nie ma na liniowym ani na ryczałcie,
  • rok z wysokimi kosztami albo stratą,
  • łączenie etatu z działalnością, gdy suma dochodów mieści się w pierwszym progu.

Pełne porównanie z pozostałymi formami, razem z rachunkiem na liczbach, zebraliśmy przy wyborze formy opodatkowania dla JDG.

Danina solidarnościowa — trzeci próg, o którym się nie mówi

Formalnie nie jest częścią skali, ale działa jak kolejny próg i warto o niej wiedzieć przy wysokich dochodach.

Danina solidarnościowa wynosi 4% od nadwyżki dochodów ponad 1 000 000 zł w roku podatkowym. Płaci ją osoba fizyczna niezależnie od formy opodatkowania działalności — obejmuje więc także podatek liniowy, co jest zaskoczeniem dla części podatników wybierających liniowy właśnie po to, żeby uniknąć progresji.

Trzy rzeczy praktyczne:

  • do podstawy wchodzą dochody z kilku źródeł razem, w zakresie wskazanym w ustawie,
  • deklarację DSF-1 składa się w tym samym terminie co zeznanie roczne,
  • przy dochodzie blisko miliona warto policzyć, czy przesunięcie przychodu albo kosztu między latami nie zmienia wyniku — to jedna z niewielu sytuacji, w których sam moment zdarzenia ma tak duże znaczenie.

W skrócie

  • dwa progi: 12% do 120 000 zł podstawy, 32% od nadwyżki,
  • kwota wolna: 30 000 zł, działająca przez kwotę zmniejszającą 3 600 zł,
  • przekroczenie progu nie podnosi stawki dla całego dochodu — tylko dla nadwyżki,
  • wzór powyżej progu: 10 800 zł + 32% × (podstawa − 120 000 zł) − kwota zmniejszająca,
  • składka zdrowotna: 9% dochodu, minimum 432,54 zł miesięcznie w 2026 roku, bez możliwości odliczenia,
  • przewaga skali: wspólne rozliczenie, ulga na dzieci i najszerszy katalog odliczeń,
  • danina solidarnościowa: dodatkowe 4% od nadwyżki dochodów ponad 1 000 000 zł.

W M&B prowadzimy księgowość jednoosobowych działalności razem z policzeniem, która forma wychodzi taniej na Twoich liczbach — z uwzględnieniem składki zdrowotnej i sytuacji rodzinnej, bo bez nich porównanie samych stawek prowadzi do złej decyzji. Przy JDG zakładanej od zera wybór formy przeprowadza doradca podatkowy, a sam przegląd formy raz w roku jest u nas w abonamencie.