Podatek liniowy to 19% od dochodu, bez progów i bez kwoty wolnej. Prostota stawki jest jego główną zaletą i jednocześnie myli przy porównaniach: wygląda korzystnie obok 32% z drugiego progu skali, a rachunek wcale nie jest tak jednoznaczny.
Powód jest taki, że za jedną stawkę płaci się konkretną cenę — i warto ją znać przed wyborem, bo zmiana formy jest możliwa raz w roku.
Co tracisz, wybierając liniowy
Cztery pozycje, wszystkie wyceniane w złotówkach:
1. Kwotę wolną — 30 000 zł. Przy skali pierwsze 30 000 zł dochodu jest nieopodatkowane. Przy liniowym podatek leci od pierwszej złotówki. Przy stawce 12% z pierwszego progu ta różnica to 3 600 zł rocznie na starcie rachunku.
2. Wspólne rozliczenie z małżonkiem. Przy jednym dochodzie wysokim i drugim niskim albo zerowym wspólne rozliczenie przy skali potrafi dać oszczędność liczoną w tysiącach. Wybór liniowego wyłącza to całkowicie — także dla pozostałych dochodów małżonków.
3. Rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko.
4. Ulgę na dzieci. Przy dwóch dzieciach to kwota rzędu kilku tysięcy złotych rocznie, przy większej liczbie dzieci znacznie więcej.
Co zostaje do odliczenia: składki społeczne, część składki zdrowotnej do rocznego limitu 14 100 zł, strata z lat poprzednich, wpłaty na IKZE oraz darowizny w zakresie przewidzianym przepisami.
Składka zdrowotna — 4,9% i jedyne takie odliczenie
Na podatku liniowym składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu, przy zachowaniu minimalnej składki miesięcznej.
I tu jest jedna rzecz, która działa tylko przy tej formie: zapłaconą składkę zdrowotną można odliczyć od dochodu do rocznego limitu 14 100 zł. Na skali podatkowej takie odliczenie nie istnieje wcale, na ryczałcie dotyczy połowy składki i jest odliczane od przychodu.
Dla porównania przy tym samym dochodzie:
| Forma | Składka zdrowotna | Odliczenie składki |
|---|---|---|
| skala podatkowa | 9% dochodu, min. 432,54 zł | brak |
| podatek liniowy | 4,9% dochodu | do 14 100 zł od dochodu |
| ryczałt | kwota stała według progu | połowa, od przychodu |
Przy dochodzie 300 000 zł różnica w samej składce między skalą (9%) i liniowym (4,9%) to ponad 12 000 zł rocznie — i to jest pozycja, która w porównaniach bywa pomijana, a waży więcej niż sama stawka podatku.
Gdzie leży punkt przełamania
Nie ma jednej liczby, bo zależy od sytuacji rodzinnej. Ale można pokazać mechanizm.
Przy jednej osobie bez dzieci i bez małżonka liniowy zaczyna wygrywać w okolicach dochodu, w którym kończy się pierwszy próg skali — czyli nieco powyżej 120 000 zł rocznie. Powyżej tej kwoty każda następna złotówka na skali kosztuje 32%, a na liniowym nadal 19%; dodatkowo składka zdrowotna jest niemal o połowę niższa.
Przy małżeństwie z jednym dochodem punkt przełamania przesuwa się wyraźnie w górę, bo wspólne rozliczenie pozwala wykorzystać dwa pierwsze progi i dwie kwoty wolne.
Przy rodzinie z dwoma dziećmi dochodzi ulga na dzieci, której na liniowym nie ma — i próg przesuwa się jeszcze dalej.
Dlatego odpowiedź „od 120 tysięcy liniowy się opłaca” jest prawdziwa tylko dla jednej z tych sytuacji. Reszta wymaga policzenia.
Czego liniowy NIE zmienia
Warto wiedzieć, żeby nie przypisywać mu cudzych zalet:
Nie zmienia zasad kosztów. Koszty uzyskania przychodu rozlicza się tak samo jak na skali: te same reguły, te same wyłączenia, ta sama amortyzacja. Różnica jest wyłącznie w stawce i w odliczeniach osobistych.
Nie zmienia obowiązków ewidencyjnych. Księga przychodów i rozchodów albo pełne księgi, zależnie od skali działalności. Dokładnie jak przy skali.
Nie zmienia nic w VAT. VAT i podatek dochodowy to dwa niezależne systemy.
Nie zwalnia z limitu pełnych ksiąg. Po przekroczeniu równowartości 2,5 miliona euro przychodu przechodzi się na księgi rachunkowe niezależnie od formy opodatkowania.
Kto nie może wybrać liniowego
Jedno wyłączenie jest istotne w praktyce i takie samo jak przy ryczałcie:
Świadczenie usług na rzecz byłego pracodawcy, jeżeli odpowiadają czynnościom wykonywanym u niego na etacie w tym samym albo poprzednim roku podatkowym. Przy przejściu z umowy o pracę na współpracę B2B z tą samą firmą liniowy jest wtedy niedostępny — zostaje skala. Opisaliśmy to szerzej przy przejściu na umowę B2B.
Jak i do kiedy się go wybiera
Formę opodatkowania wybiera się:
- przy rejestracji działalności — we wniosku do CEIDG,
- na początku roku — oświadczenie składa się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskano pierwszy przychód w roku. Przy przychodzie w styczniu termin wypada w lutym.
Wybór obowiązuje do odwołania — nie trzeba go ponawiać co roku. Pełny tryb zmiany i terminy opisaliśmy przy zmianie formy opodatkowania.
Rachunek, który warto zrobić raz w roku
Pięć kroków na własnych liczbach:
- dochód za ostatnie dwanaście miesięcy (przychód minus koszty),
- podatek na liniowym: dochód minus składki społeczne minus składka zdrowotna do 14 100 zł, razy 19%,
- podatek na skali: ten sam dochód minus składki społeczne, według progów 12% i 32%, minus kwota zmniejszająca 3 600 zł, minus ulgi rodzinne, jeżeli Cię dotyczą,
- podatek na ryczałcie: przychód razy właściwa stawka, po odliczeniu połowy składki zdrowotnej,
- do każdego wariantu dodaj składkę zdrowotną liczoną według właściwych reguł i porównaj sumy.
Punkt 3 jest tym, w którym najczęściej pojawia się zaskoczenie: po uwzględnieniu kwoty wolnej, wspólnego rozliczenia i ulgi na dzieci skala wygrywa przy dochodach, przy których „wszyscy wybierają liniowy”.
Kiedy warto zostać na skali, choć dochód jest wysoki
Trzy sytuacje, w których liniowy przegrywa mimo wysokiego dochodu:
- małżonek bez dochodu albo z niskim dochodem — wspólne rozliczenie zjada przewagę stawki,
- troje i więcej dzieci — ulga na dzieci jest wtedy kwotą, której liniowy nie zrekompensuje,
- rok z dużą stratą albo bardzo wysokimi kosztami — przy niskim dochodzie kwota wolna przy skali waży więcej niż niższa stawka.
I jedna odwrotna: przy dochodzie rosnącym w ciągu roku warto policzyć, nie zakładać. Zmiana formy w trakcie roku nie jest możliwa, więc decyzja ze stycznia obowiązuje przez cały rok — także wtedy, gdy wrzesień okaże się dwa razy lepszy od prognozy.
Liniowy w spółce — czego dotyczy, a czego nie
Warto rozdzielić, bo nazwa bywa używana w dwóch znaczeniach.
Podatek liniowy 19% to forma opodatkowania dochodu osoby fizycznej z działalności gospodarczej. Dotyczy jednoosobowej działalności, a także wspólników spółki cywilnej, jawnej i partnerskiej oraz komandytariuszy w zakresie przewidzianym przepisami — bo ich dochód jest dochodem osoby fizycznej.
Nie dotyczy spółki z o.o. Spółka z o.o. płaci CIT — 19% albo 9% przy spełnieniu warunków dla małych podatników. Zbieżność stawki 19% jest przypadkowa i nie oznacza, że to ten sam podatek: przy spółce z o.o. dochodzi drugi poziom opodatkowania przy wypłacie zysku do wspólnika.
Dlatego porównanie „liniowy w JDG kontra spółka z o.o.” nie jest porównaniem dwóch stawek 19%, a dwóch różnych konstrukcji. Rozpisaliśmy je przy wyborze między działalnością i spółką.
W M&B prowadzimy księgowość jednoosobowych działalności i formę opodatkowania liczymy na Twoich liczbach przed decyzją, a nie po pierwszym rozliczeniu rocznym. Przy JDG zakładanej od zera wybór formy przeprowadza doradca podatkowy — normalnie 400 zł netto, w ramach rozpoczęcia współpracy bezpłatnie. Jeżeli dopiero zakładasz firmę, to jest moment, w którym tę decyzję podejmuje się najtaniej.