Uproszczona ewidencja przychodów i kosztów to rozwiązanie dla organizacji pozarządowych, nie dla firm. Nazwa jest myląca na tyle, że przedsiębiorcy regularnie o nią pytają, licząc na coś prostszego niż księga przychodów i rozchodów. Takiego rozwiązania dla działalności gospodarczej nie ma — a to, co jest, opisujemy w dalszej części.
Dla kogo
Organizacje pozarządowe — stowarzyszenia i fundacje — które spełniają wszystkie poniższe warunki:
- nie prowadzą działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej,
- nie mają statusu organizacji pożytku publicznego,
- osiągają przychody wyłącznie ze źródeł wymienionych w ustawie: działalności nieodpłatnej i odpłatnej pożytku publicznego, sprzedaży wytworzonych towarów, sprzedaży majątku, odsetek z lokat, dotacji, darowizn, zbiórek, spadków, zapisów, składek członkowskich,
- przychody za poprzedni rok nie przekroczyły 100 000 zł.
Jeden warunek niespełniony oznacza obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych według ustawy o rachunkowości — z polityką rachunkowości i sprawozdaniem finansowym włącznie.
Jak się ją wybiera
Uchwałą organu zatwierdzającego — w stowarzyszeniu zwykle zarządu albo walnego zgromadzenia, zależnie od statutu.
Termin: do końca pierwszego miesiąca roku podatkowego, od którego ewidencja ma być prowadzona. Przy roku kalendarzowym — do 31 stycznia.
Zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego o wyborze. Przy organizacji rozpoczynającej działalność — w terminie 30 dni od rozpoczęcia.
Czego nie wolno pominąć: uchwała i zawiadomienie to dwie czynności, nie jedna. Brak zawiadomienia oznacza, że organizacja prowadzi ewidencję bez podstawy — a to naraża ją na obowiązek odtworzenia pełnych ksiąg za cały rok.
Co się w niej ewidencjonuje
Ewidencja obejmuje przychody i koszty w podziale pozwalającym ustalić podstawę opodatkowania. W praktyce:
Przychody:
- z nieodpłatnej działalności pożytku publicznego,
- z odpłatnej działalności pożytku publicznego,
- ze sprzedaży towarów i majątku,
- z odsetek i innych przychodów finansowych,
- dotacje, darowizny, zbiórki, spadki i zapisy,
- składki członkowskie.
Koszty — przypisane do rodzajów działalności, bo od tego zależy, które z nich obniżają podstawę opodatkowania.
Dodatkowo: zestawienie środków trwałych i wartości niematerialnych, jeżeli organizacja je posiada, oraz ewidencja rozliczania przychodów zwolnionych.
Wzór ewidencji określa rozporządzenie — nie jest to dokument dowolny, jak przy spisie z natury.
Kiedy traci się prawo
Przy przekroczeniu limitu 100 000 zł — obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych powstaje od następnego roku podatkowego, nie od miesiąca przekroczenia. Daje to czas na przygotowanie.
Przy rozpoczęciu działalności gospodarczej — także od następnego roku, chyba że przepisy w konkretnym przypadku stanowią inaczej.
Przy uzyskaniu statusu organizacji pożytku publicznego — status wyklucza uproszczoną ewidencję.
Co trzeba zrobić przy przejściu na księgi rachunkowe: ustalić stan aktywów i pasywów na dzień otwarcia, przyjąć politykę rachunkowości, otworzyć konta. Jest to praca na kilka tygodni i zaczyna się w styczniu, a nie w marcu.
A co z przedsiębiorcami
Skoro to pytanie przychodzi najczęściej, odpowiedzmy na nie wprost. Dla działalności gospodarczej uproszczone formy ewidencji są dwie i obie mają własne warunki.
Księga przychodów i rozchodów — przy skali podatkowej i podatku liniowym. Zapisuje przychody i koszty, pozwala odliczać wydatki, wymaga remanentu na koniec roku. Dostępna, dopóki przychody nie przekroczą limitu zobowiązującego do pełnej księgowości. Opisaliśmy ją przy KPiR.
Ewidencja przychodów — przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. Najprostsza forma: zapisuje się wyłącznie przychody, bo kosztów się nie rozlicza. Bez remanentu, bez ewidencji środków trwałych do celów podatku dochodowego (choć warto ją prowadzić dla porządku). Opisaliśmy ją przy ryczałcie.
Które z nich jest prostsze: ewidencja przychodów przy ryczałcie, bez dwóch zdań. Które jest korzystniejsze — zależy od poziomu kosztów i od stawki ryczałtu dla danej działalności. Porównanie robiliśmy przy ryczałcie, skali i liniowym.
Czego dla przedsiębiorcy nie ma: formy, w której nie prowadzi się żadnej ewidencji. Nawet przy ryczałcie i nawet przy minimalnych przychodach trzeba zapisywać sprzedaż — a przy VAT dochodzą rejestry i plik JPK_V7, niezależnie od formy podatku dochodowego.
Stowarzyszenie prowadzące działalność gospodarczą
Przypadek pośredni, który bywa źródłem nieporozumień.
Organizacja, która rozpoczyna działalność gospodarczą, traci prawo do uproszczonej ewidencji i przechodzi na księgi rachunkowe. Ale działalność odpłatna pożytku publicznego nie jest działalnością gospodarczą — i to rozróżnienie decyduje.
Granica: w działalności odpłatnej pożytku publicznego wynagrodzenie nie może przewyższać kosztów tej działalności, a przychód przeznacza się na działalność statutową. Przekroczenie tej granicy oznacza, że organizacja prowadzi działalność gospodarczą — z wszystkimi konsekwencjami, także księgowymi.
W praktyce to najczęstsza przyczyna utraty prawa do uproszczonej ewidencji: nie przekroczenie limitu 100 000 zł, a przekwalifikowanie działalności odpłatnej na gospodarczą.
Czego ewidencja nie zwalnia
Obowiązków podatkowych. Organizacja składa zeznanie CIT, choćby cały dochód był zwolniony z uwagi na cele statutowe. Zwolnienie nie zwalnia ze sprawozdawczości.
VAT, jeżeli występuje. Przy sprzedaży przekraczającej limit zwolnienia albo przy czynnościach z listy wyłączeń organizacja staje się podatnikiem VAT na zwykłych zasadach. Pisaliśmy o tym przy zwolnieniu z VAT.
Obowiązków płatnika. Przy wypłacie wynagrodzeń, umów zlecenia i dzieła organizacja jest płatnikiem zaliczek i składek — tak samo jak każdy inny podmiot. Pisaliśmy o tym przy liście płac.
Rozliczenia dotacji. Każda dotacja ma własne zasady rozliczenia, zwykle bardziej szczegółowe niż sama ewidencja — i to one zwykle wymuszają prowadzenie dodatkowych zestawień.
Najczęstsze błędy
Uchwała bez zawiadomienia urzędu skarbowego albo zawiadomienie bez uchwały.
Uchwała po 31 stycznia — ewidencja nie przysługuje wtedy za ten rok.
Założenie, że działalność odpłatna pożytku publicznego to działalność gospodarcza — albo odwrotnie, prowadzenie działalności gospodarczej pod nazwą odpłatnej.
Brak podziału kosztów na rodzaje działalności, co uniemożliwia ustalenie podstawy opodatkowania.
Niezłożenie zeznania CIT przy dochodzie w całości zwolnionym.
Oczekiwanie, że przedsiębiorca może wybrać tę formę — dla działalności gospodarczej są KPiR i ewidencja przychodów przy ryczałcie.
Co organizacja musi prowadzić niezależnie od formy
Uproszczona ewidencja dotyczy podatku dochodowego. Obok niej stoją obowiązki, które zostają bez zmian i o których najczęściej się zapomina:
Ewidencja składek członkowskich — przy stowarzyszeniu to podstawa ustalenia, kto ma prawo głosu, a nie tylko pozycja przychodowa.
Rozliczenie każdej dotacji osobno — według zasad umowy dotacyjnej, zwykle z podziałem na kategorie kosztów i z terminami sprawozdań niezależnymi od roku podatkowego.
Dokumentacja darowizn — zwłaszcza tych, przy których darczyńca będzie odliczał kwotę w swoim zeznaniu.
Ewidencja dla celów VAT, gdy organizacja jest podatnikiem: rejestry sprzedaży i zakupów oraz plik JPK_V7, w tej samej formie co u przedsiębiorcy.
Dokumentacja pracownicza i płacowa przy zatrudnieniu, razem z deklaracjami ZUS i PIT-4R.
Wniosek: uproszczenie dotyczy jednego obszaru, a nie całej księgowości organizacji — i przy kilku dotacjach bywa, że praca wokół ich rozliczenia jest większa niż wokół samej ewidencji.
Dla kogo ta forma naprawdę powstała
Warto zobaczyć skalę, bo ona tłumaczy konstrukcję przepisu. Limit 100 000 zł przychodu rocznie to budżet małego stowarzyszenia: kilkudziesięciu członków ze składkami, jedna albo dwie dotacje gminne, zbiórka na konkretny cel.
Taka organizacja przed wprowadzeniem uproszczonej ewidencji musiała prowadzić pełne księgi rachunkowe — z planem kont, polityką rachunkowości, bilansem i rachunkiem zysków i strat. Koszt obsługi księgowej bywał porównywalny z rocznym budżetem działalności, a sprawozdanie finansowe opisywało majątek, który często sprowadzał się do rachunku bankowego i drukarki.
Dlatego przepis stawia warunki tak, jak stawia:
- brak działalności gospodarczej — bo przy niej skala i ryzyko są inne,
- brak statusu organizacji pożytku publicznego — bo ten status wiąże się z prawem do odpisu procentowego z podatku i z własnymi, szerszymi obowiązkami sprawozdawczymi,
- limit kwotowy — bo powyżej niego uproszczenie przestaje być proporcjonalne do skali.
Co z tego wynika praktycznie dla zarządu takiej organizacji: uproszczenie trzeba wybrać świadomie i w terminie, bo milczenie oznacza obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych. Nie jest to forma domyślna — jest formą, o którą trzeba wystąpić.
W M&B prowadzimy księgowość firmom i rozliczamy obie uproszczone formy dla przedsiębiorców — księgę przychodów i rozchodów oraz ewidencję przychodów przy ryczałcie — a wybór liczymy na konkretnych liczbach, razem ze składką zdrowotną. Przy spółkach i podmiotach przekraczających limit pełnej księgowości przygotowujemy przejście na księgi rachunkowe w styczniu, nie w trakcie roku.