Sprawozdanie finansowe ma trzy różne terminy, nie jeden: sporządzenia, zatwierdzenia i złożenia w rejestrze. Firmy pamiętają o ostatnim — bo to on jest widoczny i to o nim przypominają media — i właśnie dlatego spóźniają się z pierwszym, od którego wszystko inne się liczy.

Kto ma obowiązek

Każda jednostka prowadząca księgi rachunkowe według ustawy o rachunkowości:

  • spółki z o.o., akcyjne, proste spółki akcyjne,
  • spółki komandytowe i komandytowo-akcyjne,
  • osoby fizyczne i spółki osobowe, które przekroczyły limit zobowiązujący do pełnej księgowości albo przeszły na nią dobrowolnie,
  • fundacje i stowarzyszenia.

Nie ma obowiązku firma na księdze przychodów i rozchodów ani na ryczałcie — ona składa tylko zeznanie podatkowe.

Trzy terminy — i to one gubią firmy

1. Sporządzenie: w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego. Przy roku kalendarzowym — do 31 marca.

2. Zatwierdzenie: w ciągu 6 miesięcy od dnia bilansowego. Przy roku kalendarzowym — do 30 czerwca. Zatwierdza organ zatwierdzający: w spółce z o.o. zgromadzenie wspólników.

3. Złożenie w rejestrze: w ciągu 15 dni od zatwierdzenia. Przy zatwierdzeniu 30 czerwca — do 15 lipca.

Dlaczego pierwszy termin jest najważniejszy: sprawozdanie musi być sporządzone i podpisane, żeby mogło być zatwierdzone. Spóźnienie z 31 marca przesuwa całą resztę, a sam fakt niesporządzenia w terminie jest już naruszeniem — niezależnie od tego, czy złożenie nastąpi na czas.

Dodatkowo: sprawozdania niezatwierdzonego też nie wolno zostawić bez zgłoszenia. Jeżeli organ zatwierdzający go nie zatwierdził w szóstym miesiącu, składa się je do rejestru w terminie 15 dni po tym dniu, a potem — po zatwierdzeniu — składa się je powtórnie, razem z uchwałą.

Z czego się składa

Obowiązkowe dla wszystkich:

Bilans — stan aktywów i pasywów na dzień bilansowy. Pokazuje, co firma ma i z czego to sfinansowała.

Rachunek zysków i strat — przychody, koszty i wynik za rok. W wariancie porównawczym (koszty według rodzaju) albo kalkulacyjnym (koszty według miejsc powstawania). Wybór zapisuje się w polityce rachunkowości.

Informacja dodatkowa — wprowadzenie do sprawozdania oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. To tu wyjaśnia się metody wyceny, zmiany zasad, strukturę należności i zobowiązań, zatrudnienie, transakcje z podmiotami powiązanymi.

Dla jednostek przekraczających progi dochodzą:

Zestawienie zmian w kapitale własnym — skąd wzięły się zmiany kapitału w ciągu roku.

Rachunek przepływów pieniężnych — ruch pieniądza w trzech obszarach: operacyjnym, inwestycyjnym i finansowym. Dla banków i inwestorów bywa ważniejszy niż sam wynik, bo zysk nie jest pieniądzem.

Sprawozdanie z działalności — przy spółkach kapitałowych, komandytowo-akcyjnych i niektórych innych podmiotach. Jest to odrębny dokument, nie część sprawozdania finansowego, ale składa się go razem z nim.

Uproszczenia dla małych i mikro

Jednostki spełniające ustawowe kryteria mogą sporządzać sprawozdanie według uproszczonych załączników do ustawy — krótszy bilans, krótszy rachunek zysków i strat, węższa informacja dodatkowa.

Dwie rzeczy, których nie wolno tu pominąć:

Decyzję podejmuje organ zatwierdzający, uchwałą — nie księgowa i nie zarząd samodzielnie.

Wybór zapisuje się w polityce rachunkowości. Samo zastosowanie uproszczonego wzoru bez uchwały i bez zapisu jest sporządzeniem sprawozdania w niewłaściwej formie.

Jednostki mikro mogą dodatkowo zrezygnować z wyceny według wartości godziwej i ze stosowania niektórych rozwiązań — ale każda rezygnacja wymaga zapisu.

Podpisy — tu jest najwięcej problemów technicznych

Sprawozdanie podpisują:

  • osoba, której powierzono prowadzenie ksiąg — księgowa w firmie albo osoba z biura rachunkowego,
  • kierownik jednostki — a przy zarządzie wieloosobowym wszyscy jego członkowie.

Podpis jest elektroniczny: kwalifikowany podpis elektroniczny, podpis zaufany albo podpis osobisty.

Co bywa problemem w praktyce:

Członek zarządu za granicą bez polskiego podpisu. Profil zaufany wymaga polskiej tożsamości; podpis kwalifikowany można kupić u dostawcy międzynarodowego, ale trwa to tygodnie. Przy zarządzie z obcokrajowcami trzeba to przygotować w styczniu, nie w marcu.

Jedno odstępstwo, które warto znać: przy zarządzie wieloosobowym sprawozdanie może podpisać jeden członek zarządu, jeżeli pozostali złożą oświadczenia, że sprawozdanie spełnia wymagania ustawy albo odmowy złożenia takich oświadczeń — i oświadczenia te dołącza się do sprawozdania. Nie jest to droga wygodniejsza, tylko wyjście awaryjne, gdy jeden z członków nie ma podpisu.

Kolejność ma znaczenie. Najpierw podpisuje osoba prowadząca księgi, potem zarząd — a data podpisu kierownika jest datą sporządzenia.

Format — tylko XML

Sprawozdanie sporządza się w strukturze logicznej opublikowanej przez Ministerstwo Finansów, czyli w pliku XML. PDF nie jest sprawozdaniem finansowym — jest jego wydrukiem.

Narzędzia: programy księgowe, bezpłatna aplikacja e-Sprawozdania Finansowe udostępniona przez Ministerstwo Finansów albo aplikacja w systemie teleinformatycznym KRS.

Praktyczna uwaga: plik trzeba podpisać po jego wygenerowaniu i nie wolno go już otwierać do edycji. Każda zmiana po podpisaniu unieważnia podpisy i cały proces trzeba powtórzyć — z wszystkimi członkami zarządu.

Gdzie się składa

Spółki wpisane do KRS — do Repozytorium Dokumentów Finansowych, przez system teleinformatyczny. Zgłoszenie składa osoba uprawniona do reprezentacji albo pełnomocnik będący adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym. Dokumenty są jawne i bezpłatnie dostępne dla każdego.

Podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych prowadzący księgi rachunkowe — do urzędu skarbowego, w terminie złożenia zeznania.

Podatnicy CIT niewpisani do KRS — do urzędu skarbowego, w formie elektronicznej.

Co składa się razem ze sprawozdaniem: uchwałę o zatwierdzeniu, uchwałę o podziale zysku albo pokryciu straty, sprawozdanie z działalności (jeżeli wymagane) i opinię biegłego rewidenta (jeżeli sprawozdanie było badane).

Badanie przez biegłego rewidenta

Obowiązkowe dla jednostek, które w poprzednim roku obrotowym spełniły co najmniej dwa z trzech kryteriów określonych w ustawie (średnioroczne zatrudnienie, suma aktywów bilansu, przychody netto ze sprzedaży), a także — bez względu na rozmiar — dla spółek akcyjnych (poza będącymi w okresie założycielskim), banków, zakładów ubezpieczeń i innych podmiotów wymienionych w ustawie.

Kiedy wybrać biegłego: przed końcem roku obrotowego. Wybór należy do organu zatwierdzającego, a badanie trwa — zostawienie tego na marzec oznacza, że zdążenie z zatwierdzeniem w czerwcu staje się wyścigiem.

Co grozi za spóźnienie

Za niesporządzenie sprawozdania albo sporządzenie go niezgodnie z ustawą — grzywna albo kara pozbawienia wolności do dwóch lat, albo obie łącznie.

Za niezłożenie sprawozdania w rejestrze — grzywna albo kara ograniczenia wolności.

Postępowanie przymuszające z sądu rejestrowego: sąd wzywa do złożenia dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem grzywny, a grzywnę może ponawiać. W skrajnych przypadkach sąd może rozwiązać spółkę i zarządzić jej likwidację.

Realny skutek, który firmy odczuwają najszybciej: brak sprawozdania w rejestrze widzą kontrahenci i banki. Przy przetargach, kredytach i większych umowach jest to pierwsza rzecz, którą się sprawdza — i brak dokumentu bywa kosztowniejszy niż każda z powyższych sankcji.

Najczęstsze błędy

Pamiętanie o terminie złożenia, a nie o terminie sporządzenia.

Brak podpisu jednego członka zarządu — sprawozdanie jest wtedy niesporządzone.

Edytowanie pliku po podpisaniu.

Złożenie PDF zamiast XML.

Uproszczony wzór bez uchwały organu zatwierdzającego i bez zapisu w polityce rachunkowości.

Brak uchwały o podziale zysku w zestawie składanych dokumentów.

Wybór biegłego rewidenta w marcu przy obowiązkowym badaniu.

Harmonogram liczony od końca

Przy roku kalendarzowym opłaca się odwrócić kolejność myślenia i policzyć terminy wstecz od zatwierdzenia.

do 15 lipca — złożenie w rejestrze (15 dni od zatwierdzenia)

do 30 czerwca — zgromadzenie wspólników: zatwierdzenie sprawozdania i uchwała o podziale zysku. Zwołanie wymaga zaproszeń z wyprzedzeniem, więc termin ustala się w maju

do 31 marca — sporządzenie i podpisanie sprawozdania. To data podpisu kierownika jednostki

marzec — uzgodnienie salda z kontrahentami, potwierdzenia z banków, wycena należności i rezerw

luty — zakończenie księgowania roku, rozliczenie inwentaryzacji

styczeń — dostarczenie ostatnich dokumentów grudniowych, inwentaryzacja na dzień bilansowy

grudzień — wybór biegłego rewidenta przy obowiązkowym badaniu, sprawdzenie podpisów elektronicznych wszystkich członków zarządu

Dwie pozycje z końca tej listy są tymi, o których firmy zapominają — a obie trzeba zrobić przed 31 grudnia, nie po.

Zysk i strata — uchwała, o której się zapomina

Razem ze sprawozdaniem składa się uchwałę o podziale zysku albo pokryciu straty. Nie jest to formalność: to ona decyduje, czy zysk zostaje w spółce, czy idzie na dywidendę — a od tego zależy podatek po stronie wspólników.

Przy stracie uchwała wskazuje źródło pokrycia: zysk z lat następnych, kapitał zapasowy albo dopłaty wspólników. Brak uchwały oznacza niekompletny zestaw dokumentów w rejestrze, a przy ujemnych kapitałach własnych — także pytanie o obowiązki zarządu.


W M&B prowadzimy pełną księgowość spółek i zamknięcie roku planujemy od końca: od daty zatwierdzenia wstecz, przez podpisy, po termin dostarczenia dokumentów w styczniu. Przy zarządach z obcokrajowcami sprawdzamy podpisy elektroniczne zawczasu, bo to najczęstsza przyczyna spóźnień; przy obowiązkowym badaniu i podziale zysku sprawę prowadzimy razem z doradcą podatkowym i prawnikami.