NIP nadaje się raz i zostaje na całe życie — także po zamknięciu firmy. Nie można mieć dwóch numerów ani dostać nowego po likwidacji działalności. Brzmi jak drobiazg, a tłumaczy większość pytań, które wokół tego numeru krążą: dlaczego ktoś po dziesięciu latach wraca do biznesu z tym samym numerem i dlaczego nie da się „zacząć od czysta”.
Z czego się składa
Dziesięć cyfr. Trzy pierwsze to kod urzędu skarbowego, który numer nadał — ale to historyczna informacja, a nie wskazanie urzędu właściwego dziś. Przy przeprowadzce przedsiębiorcy właściwość się zmienia, a numer zostaje.
Ostatnia cyfra jest cyfrą kontrolną liczoną z poprzednich według stałego wzoru. Dlatego programy księgowe wykrywają literówkę w numerze od razu — nie sprawdzając w żadnym rejestrze.
Kto musi go mieć
Mają obowiązek:
- przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą,
- spółki wszystkich rodzajów, w tym spółka cywilna,
- podatnicy VAT,
- płatnicy składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne — także osoba fizyczna, która zatrudnia nianię albo opiekunkę,
- jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, będące podatnikami.
Nie mają: osoby fizyczne nieprowadzące działalności i niebędące płatnikami składek. One posługują się numerem PESEL — i to jest ich identyfikator podatkowy.
Jak się go dostaje
Jednoosobowa działalność: automatycznie przy wniosku do CEIDG. Numer pojawia się w ciągu kilku dni i nie trzeba o niego osobno występować.
Spółka w KRS: po wpisie do rejestru, na podstawie danych przekazanych z KRS do urzędu skarbowego. Następnie spółka uzupełnia dane formularzem NIP-8 — rachunki bankowe, miejsca prowadzenia działalności, dane kontaktowe. Termin: 21 dni od wpisu, a przy zatrudnianiu pracowników 7 dni od zatrudnienia pierwszego z nich.
Spółka cywilna: formularzem NIP-2, składanym osobno. To przypadek specyficzny: spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, ale ma własny numer NIP. Pisaliśmy o tym przy spółce cywilnej.
Osoba fizyczna, która staje się płatnikiem składek: formularzem NIP-7.
Jedna osoba, jeden numer
Nie można mieć dwóch numerów NIP. Numer jest niepowtarzalny i nadawany raz.
Co to znaczy w praktyce:
- zamknięcie firmy i otwarcie nowej — ten sam numer,
- zmiana rodzaju działalności — ten sam numer,
- przeprowadzka do innego województwa — ten sam numer, zmienia się tylko właściwość urzędu,
- kilka działalności jednocześnie — jeden numer; jednoosobowa działalność nie dzieli się na numery per branża.
Jest jednak rozróżnienie, które trzeba trzymać osobno: numer NIP wspólnika a numer NIP spółki. Wspólnik spółki cywilnej ma swój numer jako przedsiębiorca, a spółka ma własny. Faktury wystawia spółka, swoim numerem — i jest to najczęstszy błąd przy pierwszych miesiącach działalności w tej formie.
NIP a PESEL w zeznaniach
Kwestia drobna, ale regularnie powoduje odrzucenie zeznania.
Przedsiębiorca podaje NIP — w zeznaniu z działalności, w pliku JPK_V7, na fakturach.
Osoba fizyczna bez działalności podaje PESEL — w zeznaniu z etatu, z najmu prywatnego, ze sprzedaży nieruchomości.
Osoba, która prowadzi działalność i ma dochody z etatu, w jednym zeznaniu posługuje się numerem NIP, bo jest podatnikiem prowadzącym działalność.
Przypadek najczęstszy przy pomyłkach: przedsiębiorca, który zamknął firmę w ciągu roku, składa zeznanie za ten rok nadal z numerem NIP, a nie z PESEL.
Zmiana danych — numer zostaje, dane się aktualizuje
Przedsiębiorca w CEIDG aktualizuje wpis i dane idą automatycznie do urzędu skarbowego, ZUS i GUS. Termin: 7 dni od zmiany.
Spółka zgłasza zmiany formularzem NIP-8 — ale tylko te, których nie ma w KRS. Dane objęte wpisem do KRS (nazwa, siedziba, zarząd) przekazują się automatycznie po zmianie w rejestrze.
Co trzeba zgłosić, a nie jest w KRS:
- rachunki bankowe — i to jest najważniejsze, bo od tego zależy obecność rachunku w wykazie podatników VAT. Pisaliśmy o tym przy białej liście i przy dodawaniu rachunku,
- miejsca prowadzenia działalności inne niż siedziba — magazyny, oddziały, punkty sprzedaży,
- dane kontaktowe,
- dane biura rachunkowego prowadzącego księgi i miejsce ich przechowywania.
Ostatni punkt jest obowiązkowy i aktualizuje się go przy zmianie biura rachunkowego.
Zawieszenie i zamknięcie firmy
Zawieszenie — numer działa dalej, nic się z nim nie dzieje. Pisaliśmy o samym zawieszeniu przy zawieszeniu i wznowieniu działalności.
Zamknięcie — decyzja o nadaniu numeru wygasa z mocy prawa, gdy ustaną okoliczności uzasadniające obowiązek jego posiadania. Numeru jednak nie „oddaje się” i nie przepada: przy ponownym rozpoczęciu działalności obowiązuje ten sam.
Śmierć przedsiębiorcy — numer wygasa, ale przy powołaniu zarządcy sukcesyjnego przedsiębiorstwo w spadku posługuje się numerem NIP zmarłego przedsiębiorcy. To rozwiązanie pozwala kontynuować działalność bez zrywania umów i koncesji.
Przedrostek PL i obrót unijny
Po rejestracji do transakcji wewnątrzwspólnotowych numer działa w obrocie unijnym z przedrostkiem PL. Nie jest to inny numer — to ten sam numer z oznaczeniem kraju.
Rejestracji dokonuje się częścią formularza VAT-R, a obowiązek powstaje już przy nabyciu usługi od firmy z Unii. Opisaliśmy to przy VAT-UE.
Jak sprawdzić kontrahenta
Wykaz podatników VAT (biała lista) — bezpłatnie, bez logowania. Pokazuje: czy podmiot jest czynnym podatnikiem VAT, od kiedy, jakie ma rachunki rozliczeniowe zgłoszone do urzędu, czy był wykreślony i dlaczego.
VIES — dla kontrahentów z Unii Europejskiej. Potwierdza, czy numer jest aktywny do transakcji wewnątrzwspólnotowych.
CEIDG i KRS — dane rejestrowe, status działalności, reprezentacja.
Co warto robić rutynowo: sprawdzać rachunek przy fakturach powyżej 15 000 zł i sprawdzać status VAT przed pierwszą transakcją z nowym kontrahentem. Oba sprawdzenia zajmują minutę, a wydruk z datą jest dowodem dobrej wiary — co ma znaczenie przy odpowiedzialności solidarnej, o której pisaliśmy przy odpowiedzialności solidarnej.
NIP na fakturze i na paragonie
Na fakturze numer nabywcy jest elementem obowiązkowym przy sprzedaży dla podatnika.
Na paragonie — i to jest reguła, która kosztuje najwięcej: przy sprzedaży dla firmy numer NIP musi być na paragonie, żeby można było wystawić do niego fakturę. Dopisanie numeru dopiero na fakturze nie działa — a sankcje dotyczą obu stron: wystawcy, który wystawił fakturę do paragonu bez numeru, i nabywcy, który taką fakturę przyjął.
Praktyczna konsekwencja dla pracowników w delegacji: numer NIP podaje się przy kasie, przed wydrukiem paragonu. Po wydruku jest już za późno.
Najczęstsze błędy
Faktury wystawiane numerem wspólnika zamiast numeru spółki cywilnej.
Brak zgłoszenia rachunku bankowego — i problem u kontrahenta przy fakturze powyżej 15 000 zł.
PESEL w zeznaniu z działalności albo NIP w zeznaniu osoby bez działalności.
Oczekiwanie nowego numeru po zamknięciu i ponownym otwarciu firmy.
Dopisanie numeru NIP na fakturze do paragonu, który numeru nie miał.
Brak aktualizacji NIP-8 po zmianie rachunku albo po zatrudnieniu pierwszego pracownika (termin 7 dni).
Brak zgłoszenia miejsca przechowywania ksiąg przy zmianie biura rachunkowego.
Właściwość urzędu skarbowego
Numer zostaje ten sam, ale urząd, do którego składasz deklaracje, bywa inny — i to się zmienia bez Twojego udziału.
Jednoosobowa działalność — urząd według miejsca zamieszkania, nie według adresu firmy. Przeprowadzka zmienia właściwość, a dane idą automatycznie z aktualizacji w CEIDG.
Spółka — urząd według siedziby wskazanej w KRS.
Duzi podatnicy — wyspecjalizowane urzędy skarbowe, właściwe po przekroczeniu ustawowych progów przychodu. Przejście odbywa się z mocy prawa, a podatnik dowiaduje się o nim zawiadomieniem.
Praktyczna uwaga: zmiana właściwości nie zmienia numeru rachunku, na który płacisz podatki. Podatki wpłaca się na indywidualny mikrorachunek podatkowy, generowany z numeru NIP albo PESEL i ten sam przez cały czas. Opisaliśmy go przy mikrorachunku podatkowym.
W M&B zakładamy firmy i przy starcie pilnujemy trzech zgłoszeń, o których najczęściej się zapomina: rachunku do wykazu, miejsc prowadzenia działalności i danych biura prowadzącego księgi. Przy spółkach terminy NIP-8 liczymy od wpisu do KRS i od zatrudnienia pierwszego pracownika — ten drugi to siedem dni i wypada zwykle w najbardziej zajętym momencie.