Remanent nie jest formalnością na koniec roku. To on przesuwa koszt zakupu towaru z roku, w którym go kupiłeś, do roku, w którym go sprzedałeś. Bez niego firma handlowa pokazywałaby stratę w roku dużego zatowarowania i sztucznie wysoki zysk w roku sprzedaży — i dlatego spis decyduje o kwocie podatku, a nie o porządku w magazynie.

Kto musi

Podatnicy prowadzący księgę przychodów i rozchodów — skala podatkowa i podatek liniowy. Pisaliśmy o niej przy KPiR.

Jednostki prowadzące księgi rachunkowe — tam nazywa się to inwentaryzacją i obejmuje szerszy zakres (także środki pieniężne, należności, środki trwałe) z własnymi terminami i częstotliwością.

Nie sporządzają podatnicy na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych — bo tam kosztów się nie rozlicza, więc nie ma czego przesuwać między latami.

Terminy

Obowiązkowo:

  • na 1 stycznia i na 31 grudnia — przy czym spis na 1 stycznia nie jest potrzebny, jeżeli sporządzono go na 31 grudnia poprzedniego roku; wartość jednego jest wartością drugiego,
  • na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku podatkowego,
  • w razie zmiany wspólnika albo zmiany proporcji udziałów wspólników,
  • na dzień likwidacji działalności.

Dodatkowo: urząd skarbowy może zarządzić sporządzenie spisu w innym terminie.

Dobrowolnie: podatnik może sporządzić spis w dowolnym momencie roku — i warto o tym wiedzieć, bo to jedyny sposób, żeby obniżyć zaliczkę w trakcie roku przy spadku stanu magazynu.

Co wpisać do spisu

Wycenia się:

  • towary handlowe — kupione w celu dalszej sprzedaży,
  • materiały podstawowe i pomocnicze,
  • półwyroby i produkcję w toku,
  • wyroby gotowe,
  • braki i odpady — według obniżonej wartości.

Wpisuje się bez wyceny:

  • towary obce znajdujące się w firmie — komisowe, przyjęte do naprawy, w depozycie. Są w spisie dla porządku, ale nie wchodzą do wartości, bo nie są Twoje.

Nie wchodzą do spisu:

  • środki trwałe i wyposażenie — mają własne ewidencje. Pisaliśmy o nich przy środkach trwałych,
  • usługi niezakończone, jeżeli nie są produkcją w toku,
  • towary już sprzedane, choćby jeszcze nie wydane — jeżeli przeszły na nabywcę.

Dwie sytuacje, które się pomija, a trzeba uwzględnić: towar w drodze, do którego nabyłeś już prawo, i towar u podwykonawcy albo na zewnętrznym magazynie. Oba są Twoje i oba wchodzą do spisu.

Jak wycenić

Towary handlowe i materiały — według cen zakupu albo nabycia, albo według cen rynkowych z dnia spisu, jeżeli są niższe od cen zakupu lub nabycia.

Różnicę między ceną zakupu i ceną nabycia opisaliśmy osobno przy cenie zakupu a cenie nabycia — w skrócie: cena nabycia obejmuje dodatkowo koszty związane z zakupem (transport, ubezpieczenie w drodze, załadunek). Raz przyjęta zasada powinna być stosowana konsekwentnie.

Produkcja w toku i wyroby gotowe — według kosztów wytworzenia.

Braki i odpady — według wartości wynikającej z obniżenia ich użyteczności. To nie jest dowolność: obniżenie trzeba uzasadnić i opisać.

Towary u podatnika VAT — w cenach netto, bo podatek został odliczony. U podatnika zwolnionego — w cenach brutto, bo nie było odliczenia.

Ceny rynkowe niższe od zakupu są najczęściej pomijaną możliwością, a bywają realne: sprzęt elektroniczny po roku, odzież po sezonie, towar z uszkodzonym opakowaniem. Obniżenie wyceny obniża stan końcowy, a to obniża dochód. Wymaga jednak dokumentacji — czym uzasadniasz cenę rynkową i dlaczego akurat taką.

Jak to wygląda technicznie

Spis sporządza się na arkuszach spisu z natury. Nie ma narzuconego wzoru, ale arkusz musi zawierać:

  • nagłówek: imię i nazwisko właściciela (nazwę firmy), datę sporządzenia spisu,
  • pozycje kolejno numerowane: nazwę towaru, jednostkę miary, ilość ustaloną w czasie spisu, cenę w złotych i groszach za jednostkę, wartość pozycji,
  • łączną wartość spisu,
  • klauzulę „Spis zakończono na pozycji…”,
  • podpisy osób sporządzających spis i właściciela (wspólników).

Arkusze przechowuje się razem z księgą i nie trzeba ich nikomu składać przy spisach rocznych.

Zasady praktyczne, które warto zachować:

  • spisuj to, co widzisz, nie to, co pokazuje program. Rozbieżność jest informacją, a nie błędem do zatarcia,
  • zamknij sprzedaż i przyjęcia na czas spisu albo prowadź osobną ewidencję ruchu w tym czasie,
  • dwie osoby: jedna liczy, druga zapisuje,
  • braki i uszkodzenia opisz od razu, przy pozycji — po tygodniu nikt nie będzie pamiętał, które sztuki.

Jak remanent wpływa na dochód

Mechanizm w jednym wzorze:

Dochód = przychód − koszty + (spis końcowy − spis początkowy)

Trzy przypadki:

Stan końcowy wyższy niż początkowy — zatowarowałeś się. Różnica podnosi dochód, bo towar leżący w magazynie nie jest jeszcze kosztem.

Stan końcowy niższy — sprzedałeś z magazynu. Różnica obniża dochód, bo kosztem staje się towar kupiony w poprzednim roku.

Stany równe — remanent nie zmienia wyniku.

Przykład. Przychód 500 000 zł, koszty 400 000 zł, spis początkowy 80 000 zł, końcowy 120 000 zł.

Dochód = 500 000 − 400 000 + (120 000 − 80 000) = 140 000 zł.

Bez korekty remanentowej dochód wyniósłby 100 000 zł — i firma zapłaciłaby podatek niższy o 40 000 zł podstawy, od towaru, którego jeszcze nie sprzedała.

Remanent w trakcie roku — sposób na obniżenie zaliczki

Przy rozliczaniu zaliczek w trakcie roku różnic remanentowych nie uwzględnia się, chyba że sporządzisz spis śródroczny.

Kiedy to się opłaca: gdy stan magazynu wyraźnie spadł w ciągu roku. Zaliczki liczone bez remanentu nie widzą tego spadku, więc płacisz podatek od dochodu wyższego niż rzeczywisty i odzyskujesz nadpłatę dopiero po zeznaniu rocznym.

Co trzeba zrobić: sporządzić spis na wybrany dzień według tych samych zasad co roczny i uwzględnić go przy obliczeniu zaliczki. Przy spisie w innym terminie niż ustawowy obowiązuje zawiadomienie urzędu skarbowego — i to jest różnica wobec spisów rocznych, których zgłaszać nie trzeba.

Przy dużych sezonowych wahaniach magazynu warto to policzyć raz i wprowadzić do rutyny, bo chodzi o pieniądze, które przez kilka miesięcy leżą w urzędzie zamiast w firmie.

Rozbieżności — co z nimi zrobić

Spis rzadko zgadza się z ewidencją co do sztuki. Co dalej:

Niedobory — trzeba ustalić przyczynę. Niedobory naturalne (ubytki, wysychanie, stłuczka) w granicach norm są kosztem. Niedobory zawinione, przy których można wskazać osobę odpowiedzialną, kosztem nie są. Kradzież wymaga dokumentacji — zawiadomienia, protokołu.

Nadwyżki — zwiększają wartość spisu, a więc dochód. Zwykle wynikają z błędów w przyjęciach albo z nieudokumentowanych zwrotów.

Przy niedoborach towarów, od których odliczono VAT, trzeba sprawdzić, czy nie powstaje obowiązek korekty podatku — przy stratach niezawinionych i udokumentowanych zwykle nie, przy innych bywa inaczej.

Najważniejsze: rozbieżność trzeba opisać, nie wyrównać po cichu. Protokół z wyjaśnieniem jest dokumentem; zmiana liczby w arkuszu „żeby się zgadzało” nie jest.

Najczęstsze błędy

Spisanie stanu z programu, a nie z magazynu. Remanent z definicji jest spisem z natury.

Pominięcie towaru w drodze i towaru u podwykonawcy.

Wycena w cenach sprzedaży. Spis wycenia się w cenach zakupu, nabycia albo rynkowych — nigdy w cenach, po jakich zamierzasz sprzedać.

Brutto u czynnego podatnika VAT.

Pominięcie możliwości wyceny w cenach rynkowych niższych od zakupu przy towarze, który stracił wartość.

Brak klauzuli zakończenia spisu i podpisów.

Wyrównanie rozbieżności bez protokołu.

Brak zawiadomienia urzędu przy spisie w terminie innym niż ustawowy.

Remanent likwidacyjny — dwie różne rzeczy

Przy zamykaniu działalności trzeba rozróżnić dwa spisy, które występują jednocześnie i łatwo je pomylić.

Spis z natury na dzień likwidacji w podatku dochodowym. Wycenia się go tak samo jak roczny i służy ustaleniu dochodu za ostatni okres. Towar niesprzedany podnosi dochód, bo jego koszt został już ujęty, a sprzedaży nie było.

Spis towarów w VAT przy zaprzestaniu czynności opodatkowanych. To osobna instytucja: opodatkowaniu podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy, jeżeli przy ich nabyciu przysługiwało prawo do odliczenia. Podatek wykazuje się w ostatniej deklaracji, a wycena jest według ceny nabycia albo kosztu wytworzenia, określonych w momencie dostawy.

Praktyczny wniosek: zostawienie towaru w magazynie na dzień zamknięcia kosztuje dwa razy — raz w podatku dochodowym, raz w VAT. Dlatego wyprzedaż zapasów przed likwidacją bywa decyzją finansową, nie porządkową, i warto ją zaplanować kilka miesięcy wcześniej.

Osobny przypadek to zawieszenie działalności — nie wymaga spisu likwidacyjnego, bo działalność trwa. Pisaliśmy o nim przy zawieszeniu i wznowieniu działalności.


W M&B prowadzimy księgowość firmom handlowym i produkcyjnym i przed pierwszym remanentem przechodzimy z klientem zakres spisu — bo pominięty towar w drodze i wycena w cenach sprzedaży to dwa błędy, które widać dopiero w kwocie podatku. Przy dużych wahaniach magazynu liczymy, czy opłaca się spis śródroczny; przy spółkach prowadzimy pełną inwentaryzację razem z zamknięciem roku.