Ulga dla młodych zwalnia z podatku dochodowego, nie ze składek. To jedno zdanie wyjaśnia, dlaczego pierwsza wypłata bywa niższa, niż młody pracownik się spodziewał — brutto nie równa się netto, bo ZUS i składka zdrowotna są naliczane normalnie.

Zasady w skrócie

  • limit: 85 528 zł przychodu w roku podatkowym,
  • wiek: do ukończenia 26. roku życia,
  • zwolnienie z PIT, nie ze składek,
  • działa automatycznie — płatnik stosuje je z urzędu, bez wniosku.

Limit nie zmienił się od wprowadzenia ulgi i jest wspólny dla czterech zwolnień: ulgi dla młodych, ulgi na powrót, ulgi dla rodzin 4+ i ulgi dla pracujących seniorów. Jeżeli ktoś korzysta z więcej niż jednej, nie sumują się — dzielą jeden limit.

Które przychody są objęte

Katalog jest zamknięty:

  • stosunek pracy i stosunki pokrewne (służbowy, spółdzielczy, praca nakładcza),
  • umowa zlecenia zawarta z firmą,
  • praktyka absolwencka i staż uczniowski,
  • zasiłek macierzyński.

Czego w nim nie ma:

  • umowa o dzieło — nie jest objęta,
  • działalność gospodarcza — nie jest objęta,
  • umowa zlecenia zawarta z osobą prywatną, a nie z firmą,
  • najem prywatny,
  • stypendia i świadczenia poza wymienionymi,
  • przychody z kapitałów pieniężnych.

Dwa pierwsze punkty są najczęstszym źródłem pomyłek i warto je rozwinąć.

Działalność gospodarcza jest wyłączona

To najdroższe nieporozumienie w całym temacie.

Osoba przed 26. rokiem życia, która przechodzi z etatu na własną działalność gospodarczą, traci ulgę całkowicie — niezależnie od formy opodatkowania. Dochód z firmy jest opodatkowany od pierwszej złotówki według wybranej formy.

Co to znaczy przy rachunku „etat czy B2B”: młody pracownik na etacie z przychodem w granicach limitu płaci zero podatku. Ta sama osoba na B2B płaci podatek normalnie, a do tego dochodzą składki ZUS po okresach ulgowych. Różnica jest znacznie większa niż przy osobie po 26. roku życia — i stawka B2B musi ją pokryć, zanim w ogóle zacznie się rozmowa o korzyści.

Rozpisaliśmy ten rachunek przy przejściu na umowę B2B.

Umowa o dzieło też nie

Ulga obejmuje zlecenie, ale nie obejmuje umowy o dzieło. Przy tej samej kwocie i tej samej osobie zlecenie bywa więc korzystniejsze podatkowo, mimo że ma składki, których dzieło nie ma.

To jest sytuacja, w której warto policzyć oba warianty, zamiast zakładać, że dzieło jest zawsze tańsze.

Dzień, który decyduje — nie miesiąc

Zwolnienie przysługuje do ukończenia 26. roku życia, a liczy się dzień uzyskania przychodu.

W praktyce:

  • przychód otrzymany w dniu 26. urodzin jeszcze korzysta ze zwolnienia,
  • przychód wypłacony dzień po już nie — nawet jeżeli dotyczy pracy wykonanej wcześniej.

Ta ostatnia reguła zaskakuje najczęściej: wynagrodzenie za miesiąc przepracowany w całości przed urodzinami, ale wypłacone po nich, jest opodatkowane w całości. Decyduje data wypłaty, nie okres, za który przysługuje.

Praktyczny wniosek dla pracodawcy: przy pracowniku zbliżającym się do 26. urodzin warto sprawdzić, w którym dniu wypada termin wypłaty. Przesunięcie o jeden dzień w którąkolwiek stronę zmienia kwotę netto.

Co się dzieje po przekroczeniu limitu

Nadwyżka ponad 85 528 zł jest opodatkowana na zasadach ogólnych według skali — 12% do progu i 32% powyżej.

Dwie rzeczy, które wtedy wchodzą do gry:

Kwota wolna 30 000 zł przy skali — ale stosuje się ją do części opodatkowanej.

Koszty uzyskania przychodu również odnoszą się do części opodatkowanej, nie do całości przychodu.

W praktyce oznacza to, że przekroczenie limitu nie powoduje skokowego obciążenia — podatek pojawia się dopiero od nadwyżki i jeszcze przez jakiś czas jest niewielki.

Składki — dlaczego netto nie równa się brutto

Najczęstsze rozczarowanie przy pierwszej wypłacie.

Ulga zwalnia z podatku dochodowego. Nadal potrącane są:

  • składki na ubezpieczenia społeczne — emerytalna, rentowa, chorobowa,
  • składka zdrowotna.

Przy umowie o pracę to kilkanaście procent brutto, zanim jeszcze zaczniemy mówić o podatku. Dlatego brutto 5 000 zł przy zerowym PIT nie daje 5 000 zł na konto.

Jest przy tym jedna rzecz warta zauważenia: przy zwolnieniu z PIT składki zdrowotnej i tak nie było z czego odliczać, więc ulga nie zmienia tu nic na gorsze — po prostu nie zmienia nic na lepsze.

Czy można zrezygnować z ulgi

Tak — i czasem warto. Pracownik może złożyć płatnikowi wniosek o niestosowanie zwolnienia.

Kiedy to ma sens:

  • gdy pracuje u kilku płatników naraz i każdy stosuje ulgę do własnego limitu, przez co łączny przychód przekroczy 85 528 zł, a podatku nikt po drodze nie pobrał — wtedy przy rozliczeniu rocznym wychodzi dopłata,
  • gdy wie, że limit przekroczy w trakcie roku, i woli równomierne potrącenia zamiast jednorazowej dopłaty w kwietniu.

To jest najczęstszy realny problem z tą ulgą: nie samo zwolnienie, a dopłata przy zeznaniu rocznym u osób pracujących w kilku miejscach.

Co powinien zrobić pracodawca

Cztery rzeczy, wszystkie po stronie listy płac:

1. Stosować zwolnienie z urzędu — pracownik nie składa żadnego wniosku o ulgę. Wniosek składa się tylko wtedy, gdy chce z niej zrezygnować.

2. Pilnować limitu w ujęciu rocznym u siebie i stosować opodatkowanie od nadwyżki.

3. Sprawdzać datę 26. urodzin przy terminie wypłaty.

4. Wykazać zwolnione przychody w PIT-11 w przeznaczonej do tego pozycji — mimo że podatku nie było. Pominięcie tego utrudnia pracownikowi rozliczenie roczne.

Ulga a rozliczenie roczne

Nawet przy pełnym zwolnieniu z podatku zeznanie roczne zwykle warto złożyć, a czasem trzeba.

Trzeba, gdy:

  • przychód przekroczył limit i od nadwyżki należy się podatek,
  • wystąpiły inne dochody opodatkowane skalą — najem, umowa o dzieło, sprzedaż,
  • pracowałeś u kilku płatników i łącznie przekroczyłeś 85 528 zł.

Warto, nawet przy zerowym podatku, gdy:

  • chcesz przekazać 1,5% podatku organizacji pożytku publicznego — przy zerowym podatku nie ma czego przekazać, ale przy częściowym już tak,
  • masz nadpłatę z innego tytułu,
  • potrzebujesz zeznania jako dokumentu — przy kredycie, najmie mieszkania albo wniosku o świadczenie.

Przychody objęte zwolnieniem pracodawca wykazuje w PIT-11 w przeznaczonej do tego pozycji, mimo że podatku nie pobrał. Bez tego rozliczenie roczne jest trudniejsze, bo nie ma skąd wziąć kwoty.

Najczęstszy problem: kilku pracodawców

Warto to powtórzyć osobno, bo kosztuje najwięcej.

Każdy płatnik stosuje ulgę do własnego limitu — nie wie, ile zarobiłeś gdzie indziej. Przy dwóch zleceniach po 60 000 zł każdy z nich zastosuje zwolnienie w całości, bo u niego limit nie został przekroczony. Łącznie wychodzi 120 000 zł, czyli 34 472 zł ponad limit, od których podatku nikt nie pobrał.

Skutek: dopłata przy zeznaniu rocznym, czasem czterocyfrowa, w kwietniu.

Jak temu zapobiec: złożyć jednemu z płatników wniosek o niestosowanie zwolnienia, żeby pobierał zaliczki na bieżąco. To jedyny moment, w którym rezygnacja z ulgi jest racjonalna.

W skrócie

  • limit 85 528 zł przychodu rocznie, wspólny z ulgą na powrót, dla rodzin 4+ i dla seniorów,
  • do ukończenia 26. roku życia, liczy się dzień uzyskania przychodu, nie okres, za który przysługuje,
  • objęte: stosunek pracy, zlecenie z firmą, praktyka absolwencka, staż uczniowski, zasiłek macierzyński,
  • nieobjęte: umowa o dzieło, działalność gospodarcza, najem prywatny, zlecenie od osoby prywatnej,
  • zwolnienie dotyczy PIT, nie składek — ZUS i zdrowotna naliczane normalnie,
  • stosowane automatycznie, bez wniosku; wniosek składa się tylko przy rezygnacji,
  • przy kilku pracodawcach grozi dopłata przy zeznaniu rocznym — wtedy warto zrezygnować u jednego z nich.

W M&B prowadzimy kadry i płace razem z księgowością, więc limit ulgi i data urodzin pilnują się na tej samej liście płac, z której idą składki — a nie w osobnym arkuszu, o którym ktoś musi pamiętać. Jeżeli zatrudniasz pierwszą osobę, najlepszy moment na ustawienie tego procesu jest przed podpisaniem umowy; przy zakładaniu firmy robimy to od razu.