Elektroniczne zwolnienie lekarskie trafia do pracodawcy samo. Lekarz wystawia e-ZLA, dokument idzie do ZUS, a stamtąd na profil płatnika składek. Pracownik nie przynosi papieru i nie ma już terminu siedmiu dni na jego dostarczenie.

Zmieniło to jedną rzecz, o której się nie mówi: część obowiązków przeszła na pracodawcę, bo to on ma teraz dokument pierwszy i to on musi coś z nim zrobić.

Jak to działa

  1. Lekarz wystawia e-ZLA w systemie.
  2. Dokument trafia do ZUS.
  3. ZUS udostępnia go płatnikowi składek na jego profilu.
  4. Pracodawca nalicza wynagrodzenie chorobowe albo przekazuje sprawę do ZUS.

Czego nadal powinien dopilnować pracownik: poinformowania o nieobecności w sposób przyjęty w zakładzie. Zwolnienie przyszło do systemu, ale nikt nie dostał powiadomienia na telefon — a zespół musi wiedzieć, że kogoś nie będzie.

Kto płaci i przez ile dni

OkresKto płaciCo to jest
pierwsze 33 dni niezdolności w rokupracodawcawynagrodzenie chorobowe
od 34. dniaZUSzasiłek chorobowy
przy pracowniku, który ukończył 50 latpracodawca przez 14 dni, potem ZUS—

Limit 33 (albo 14) dni liczy się łącznie w roku kalendarzowym, nie na jedno zwolnienie. Kilka krótkich zwolnień sumuje się i po przekroczeniu limitu dalsze dni idą już z ZUS.

Ile to jest pieniędzy

80% podstawy wymiaru — zasada ogólna.

100% podstawy przysługuje między innymi:

  • przy chorobie w okresie ciąży,
  • przy wypadku w drodze do pracy albo z pracy,
  • przy badaniach i zabiegach związanych z dawstwem komórek, tkanek i narządów.

70% podstawy — za okres pobytu w szpitalu, w zakresie wynikającym z przepisów.

Podstawę wymiaru liczy się z przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za określony okres poprzedzający miesiąc niezdolności, po pomniejszeniu o składki finansowane przez pracownika. Przy krótszym stażu bierze się okres faktycznie przepracowany.

Kto wypłaca zasiłek — pracodawca czy ZUS

To zależy od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego na 30 listopada poprzedniego roku:

  • powyżej progu wskazanego w przepisach — zasiłki wypłaca pracodawca i rozlicza je w dokumentach rozliczeniowych ze składkami,
  • poniżej progu — zasiłki wypłaca ZUS, a pracodawca przekazuje potrzebne dane.

Przy małej firmie oznacza to zwykle: pracodawca płaci wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze dni, a zasiłkiem zajmuje się ZUS.

Status ustala się raz w roku i obowiązuje przez cały rok — nawet jeżeli zatrudnienie w międzyczasie wzrośnie albo spadnie.

Przedsiębiorca na własnej działalności

Tu jest rzecz, która zaskakuje najczęściej i kosztuje najwięcej.

Ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy jest DOBROWOLNE. Bez przystąpienia do niego nie ma prawa do zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego — choroba oznacza po prostu brak przychodu.

Trzy konsekwencje:

Przy uldze na start nie ma składek społecznych wcale, więc nie ma też ubezpieczenia chorobowego ani prawa do zasiłku. Przez pierwsze sześć miesięcy działalności przedsiębiorca korzystający z ulgi jest w chorobie bez żadnego świadczenia. Przy planowanej ciąży albo pracy z ryzykiem to argument, żeby z ulgi nie korzystać — opisaliśmy to przy jednoosobowej działalności.

Składkę trzeba opłacać terminowo. Nieopłacenie albo opłacenie po terminie powoduje ustanie ubezpieczenia chorobowego, a jego odzyskanie wiąże się z okresem wyczekiwania.

Obowiązuje okres wyczekiwania od przystąpienia do ubezpieczenia — zasiłek nie przysługuje od pierwszego dnia.

Czego nie wolno w czasie zwolnienia

Wykonywania pracy zarobkowej — u swojego pracodawcy, u innego podmiotu, we własnej działalności.

Wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z jego celem — czyli w sposób, który utrudnia powrót do zdrowia.

Skutek jest dotkliwy: utrata prawa do zasiłku za CAŁY okres objęty zwolnieniem, nie tylko za dzień, w którym stwierdzono naruszenie. Do tego dochodzi obowiązek zwrotu wypłaconego świadczenia.

Kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień może prowadzić ZUS oraz — przy odpowiedniej liczbie ubezpieczonych — pracodawca we własnym zakresie. Każdy pracodawca może też wystąpić do ZUS o przeprowadzenie takiej kontroli.

Osobna sprawa to kontrola prawidłowości orzekania, czyli tego, czy zwolnienie w ogóle się należało — tę prowadzi wyłącznie ZUS przez swoich lekarzy orzeczników.

Co powinien zrobić pracodawca

Cztery rzeczy, wszystkie po stronie kadr:

1. Mieć działający profil płatnika na platformie ZUS — bez niego zwolnienia po prostu nie widać.

2. Sprawdzać zwolnienia regularnie, nie raz w miesiącu przy liście płac. e-ZLA pojawia się od razu, a termin na wypłatę biegnie.

3. Liczyć limit 33 (lub 14) dni narastająco w roku dla każdego pracownika osobno.

4. Ustalić raz w roku, kto wypłaca zasiłki — i dostosować do tego obieg dokumentów.

Najczęstszy błąd w małych firmach: traktowanie e-ZLA jak papierowego zwolnienia, czyli czekanie, aż pracownik „coś przyniesie”. Dokument już jest; nieodebranie go nie wstrzymuje niczego poza wypłatą.

Zwolnienie na dziecko i na członka rodziny

Osobny tytuł i osobne limity, często mylone ze zwolnieniem na siebie.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje na opiekę nad:

  • zdrowym dzieckiem do lat 8 w sytuacjach wskazanych w przepisach — na przykład przy nieprzewidzianym zamknięciu żłobka, przedszkola lub szkoły,
  • chorym dzieckiem do lat 14,
  • chorym dzieckiem powyżej 14 lat oraz innym chorym członkiem rodziny — w krótszym wymiarze.

Limity dni liczy się w roku kalendarzowym i są wspólne dla obojga rodziców — nie podwajają się przez to, że oboje pracują.

Wysokość: 80% podstawy wymiaru. Zasiłek opiekuńczy finansuje ZUS od pierwszego dnia — nie ma tu odpowiednika 33 dni po stronie pracodawcy.

Trzy rzeczy, które warto sprawdzić w swojej firmie

Czy ktoś realnie zagląda na profil płatnika. W małych firmach bywa, że dostęp ma jedna osoba, która akurat jest na urlopie — a zwolnienia przychodzą dalej.

Czy limit 33 dni liczy się narastająco. Kilka krótkich zwolnień w roku sumuje się i łatwo przegapić moment przejścia na ZUS.

Czy pracownicy wiedzą, że mają poinformować o nieobecności. e-ZLA zdejmuje obowiązek dostarczenia dokumentu, ale nie obowiązek powiadomienia — a to są dwie różne rzeczy i druga nadal obowiązuje.

W skrócie

  • e-ZLA trafia do pracodawcy automatycznie — pracownik nie przynosi papieru, ale nadal informuje o nieobecności,
  • pierwsze 33 dni w roku płaci pracodawca, od 34. ZUS; przy pracowniku po 50. roku życia granica to 14 dni,
  • 80% podstawy standardowo, 100% przy ciąży, wypadku w drodze i dawstwie, 70% za pobyt w szpitalu,
  • kto wypłaca zasiłek, zależy od liczby ubezpieczonych na 30 listopada poprzedniego roku,
  • przedsiębiorca ma ubezpieczenie chorobowe dobrowolnie — przy uldze na start nie ma go wcale,
  • praca w czasie zwolnienia oznacza utratę zasiłku za cały okres objęty zwolnieniem,
  • zasiłek opiekuńczy ma własne limity, wspólne dla obojga rodziców, i płaci go ZUS od pierwszego dnia.

Kiedy zwolnienie nie daje prawa do świadczenia

Kilka sytuacji, w których e-ZLA jest wystawione prawidłowo, a pieniędzy nie ma — warto je znać, zanim staną się zaskoczeniem.

Okres wyczekiwania. Prawo do zasiłku nabywa się po określonym okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu — innym przy ubezpieczeniu obowiązkowym, innym przy dobrowolnym. Pracownik w pierwszych tygodniach zatrudnienia bywa więc bez świadczenia, choć zwolnienie ma.

Wyjątki, przy których wyczekiwania nie ma: między innymi absolwenci szkół podejmujący pracę w określonym terminie od ukończenia nauki oraz osoby z odpowiednio długim wcześniejszym okresem ubezpieczenia.

Przerwa w ubezpieczeniu u przedsiębiorcy. Nieopłacenie dobrowolnej składki chorobowej w terminie przerywa ubezpieczenie, a jego odzyskanie uruchamia wyczekiwanie od nowa.

Wyczerpanie okresu zasiłkowego. Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres wskazany w przepisach, liczony dla jednej niezdolności, a przy przerwach — z uwzględnieniem zasad ich sumowania. Po jego wyczerpaniu kolejnym świadczeniem bywa świadczenie rehabilitacyjne, o które trzeba wystąpić osobno i w terminie.

Zwolnienie w okresie wypowiedzenia nie wydłuża samego wypowiedzenia — umowa kończy się w ustalonym terminie, a świadczenie za okres po jej ustaniu wypłaca już ZUS, przy spełnieniu warunków.

Praktyczny wniosek dla pracodawcy: przy pracowniku w pierwszych tygodniach pracy i przy długich nieobecnościach warto sprawdzić te cztery rzeczy, zanim naliczy się wypłatę — bo korekta po fakcie oznacza żądanie zwrotu od pracownika.


W M&B prowadzimy kadry i płace razem z księgowością, więc zwolnienia, limit dni i wynagrodzenie chorobowe liczą się na tej samej liście płac, z której idą składki. Przy własnej działalności warto ustalić przed startem, czy przystępujesz do ubezpieczenia chorobowego — to decyzja, która kosztuje tylko wtedy, gdy się ją pominie; przy zakładaniu firmy przechodzimy przez nią razem z klientem.