Karta podatkowa nie jest dziś do wyboru. Od 1 stycznia 2022 roku nowe firmy nie mogą jej wybrać, a korzystać z niej wolno wyłącznie tym, którzy rozliczali się nią na dzień 31 grudnia 2021 roku i od tego czasu nie zrezygnowali ani nie utracili do niej prawa. To pierwsza rzecz, którą trzeba powiedzieć, bo w sieci nadal krąży wiele tekstów opisujących kartę jako jedną z czterech form do wyboru.

Na czym polega

Podatek to stała kwota miesięczna, ustalana decyzją naczelnika urzędu skarbowego — niezależna od tego, ile firma naprawdę zarobiła.

Wysokość zależy od:

  • rodzaju działalności — stawki są wymienione w załączniku do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym,
  • liczby zatrudnionych pracowników,
  • liczby mieszkańców miejscowości, w której działalność jest prowadzona.

Stawki są podawane kwotowo i ogłaszane na każdy rok. Zakres działalności objętych kartą to usługi rzemieślnicze i drobne usługi dla ludności: fryzjerstwo, kosmetyka, szewstwo, zegarmistrzostwo, usługi krawieckie, drobny handel, parkingi, niektóre usługi transportowe, gastronomia bez sprzedaży alkoholu powyżej określonej zawartości.

Co to naprawdę znaczy w praktyce: przy dobrym miesiącu płacisz mniej niż przy jakiejkolwiek innej formie, przy złym — płacisz tyle samo. Karta jest korzystna dla działalności stabilnej, o przewidywalnym, niewielkim dochodzie, i niekorzystna dla sezonowej.

Komu nadal przysługuje

Trzy warunki łącznie:

1. Rozliczanie się kartą na dzień 31 grudnia 2021 roku.

2. Brak rezygnacji z tej formy po tej dacie. Rezygnacja jest nieodwracalna — raz złożona, zamyka drogę na zawsze.

3. Brak utraty prawa z powodów wymienionych w ustawie.

Dodatkowo, jak przy każdym roku: zachowanie warunków przewidzianych dla danej działalności — przede wszystkim limitu zatrudnienia i zakresu wykonywanych czynności.

Co odbiera prawo do karty

To najważniejsza część tego tekstu, bo utrata prawa bywa niezamierzona i wychodzi dopiero przy kontroli.

Przekroczenie limitu zatrudnienia. Każda pozycja w załączniku ma własny limit — najczęściej od zera do pięciu osób. Zatrudnienie jednej osoby ponad limit kończy kartę.

Rozszerzenie działalności poza dopuszczalny zakres. Fryzjer, który zaczyna sprzedawać kosmetyki jako odrębną działalność handlową, wychodzi poza zakres swojej pozycji.

Rozpoczęcie dodatkowej działalności nieobjętej kartą — nawet niewielkiej. To najczęstszy przypadek: do usługi dochodzi sprzedaż internetowa, najem albo doradztwo.

Zatrudnienie osób na umowy nieujmowane w ewidencji zatrudnienia w sposób sprzeczny z warunkami.

Prowadzenie działalności w więcej niż jednym miejscu, gdy pozycja tego nie przewiduje.

Niezawiadomienie urzędu o zmianach wpływających na wysokość karty.

Skutki utraty prawa są poważne: podatnik przechodzi na zasady ogólne albo ryczałt od dnia utraty prawa, i musi rozpocząć prowadzenie właściwej ewidencji od tego dnia — wstecz, jeżeli zorientował się później.

Jakich ksiąg się nie prowadzi, a jakich trzeba

Nie prowadzi się:

  • księgi przychodów i rozchodów,
  • ewidencji przychodów,
  • ewidencji środków trwałych do celów podatku dochodowego.

Trzeba prowadzić:

  • ewidencję zatrudnienia — i to ona jest sprawdzana najczęściej, bo od niej zależy wysokość karty,
  • karty przychodów pracowników przy zatrudnieniu,
  • rachunki i faktury wydawane na żądanie nabywcy, z zachowaniem kopii,
  • przechowywanie dowodów zakupu towarów.

Dodatkowo, jeżeli podatnik jest czynnym podatnikiem VAT: rejestry VAT i plik JPK_V7, w pełnym zakresie.

Karta a VAT — dwie niezależne rzeczy

To rozróżnienie regularnie się zaciera. Karta podatkowa dotyczy podatku dochodowego i nie ma żadnego wpływu na VAT.

Podatnik na karcie może być:

  • zwolniony z VAT — gdy sprzedaż nie przekracza limitu 240 000 zł (od 1 stycznia 2026 roku) i nie wykonuje czynności z listy wyłączeń. Opisaliśmy to przy zwolnieniu z VAT,
  • czynnym podatnikiem VAT — i wtedy prowadzi rejestry, składa plik JPK_V7 do 25. dnia następnego miesiąca i wystawia faktury z podatkiem.

Przy czynnym VAT paradoks jest widoczny: podatku dochodowego nie liczy się od niczego, a podatek od towarów i usług wymaga pełnej ewidencji. Dlatego karta nie jest formą „bez księgowości” — jest formą bez księgowości w jednym z dwóch podatków.

Składka zdrowotna

Przy karcie podatkowej podstawę wymiaru składki zdrowotnej stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia obowiązującego na pierwszy dzień roku składkowego, a stawka wynosi 9%.

Przy minimalnym wynagrodzeniu 4 806 zł w 2026 roku daje to 432,54 zł miesięcznie.

Dwie rzeczy warte zauważenia:

Składka nie zależy od wysokości karty ani od rzeczywistego dochodu. Jest stała przez cały rok składkowy.

Przy karcie składki zdrowotnej nie odlicza się od podatku — podatek jest kwotą z decyzji i nie podlega takim pomniejszeniom.

W praktyce oznacza to, że przy niskiej karcie składka zdrowotna bywa większym obciążeniem niż sam podatek. Przy porównywaniu form opodatkowania trzeba liczyć obie pozycje razem, nie samą kartę.

Co zamiast karty

Dla nowych firm i dla tych, które prawo utraciły, pozostają trzy formy:

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych — najbliższy duchem karcie, bo prosty i oparty na przychodzie. Stawki od 2% do 17%, zależnie od rodzaju działalności; dla usług rzemieślniczych i osobistych zwykle 8,5%. Opisaliśmy go przy ryczałcie.

Skala podatkowa — 12% i 32%, z kwotą wolną, z odliczaniem kosztów i ulgami. Dla działalności o niskim dochodzie bywa najkorzystniejsza, bo kwota wolna realnie zeruje podatek przy niewielkich zarobkach. Opisaliśmy ją przy progresywnym podatku dochodowym.

Podatek liniowy — 19%, przy wyższych dochodach. Opisaliśmy go przy podatku liniowym.

Porównanie wszystkich trzech razem ze składką zdrowotną: ryczałt, skala czy liniowy.

Co z tego wybrać po utracie karty: przy drobnej działalności usługowej z niskimi kosztami zwykle wygrywa ryczałt, bo nie wymaga liczenia kosztów i daje przewidywalną stawkę. Przy dochodzie w granicach kwoty wolnej wygrywa skala. Decyzję trzeba policzyć, a nie przyjąć z zasady — i warto zrobić to zawczasu, nie w miesiącu utraty prawa.

Jak zrezygnować, jeżeli karta przestała się opłacać

Rezygnację składa się do naczelnika urzędu skarbowego w terminie ustawowym, a skutek następuje od początku następnego roku podatkowego (albo od dnia wskazanego w przepisach, przy rezygnacji w trakcie roku).

Jedno trzeba wiedzieć przed podjęciem tej decyzji: powrotu nie ma. Karta jest zamknięta dla nowych podatników, więc rezygnacja oznacza definitywne wyjście z tej formy. Dlatego przed rezygnacją warto policzyć kilka wariantów, a nie reagować na jeden gorszy rok.

Najczęstsze błędy

Przekonanie, że kartę można dziś wybrać. Nie można — jest zamknięta od 2022 roku.

Utrata prawa przez dodatkową, niewielką działalność — sprzedaż internetową, najem, pojedyncze zlecenie poza zakresem.

Przekroczenie limitu zatrudnienia bez sprawdzenia pozycji z załącznika.

Brak ewidencji zatrudnienia — to od niej zależy wysokość karty i to ona jest sprawdzana.

Założenie, że karta zwalnia z VAT.

Rezygnacja bez policzenia alternatywy — przy braku możliwości powrotu to decyzja ostateczna.

Niezawiadomienie urzędu o zmianie wpływającej na wysokość karty.

Dlaczego kartę zamknięto

Warto znać kontekst, bo tłumaczy, czego szukać w zamian.

Karta powstała dla drobnych usług świadczonych osobiście, w czasach, gdy prowadzenie jakiejkolwiek ewidencji było realnym obciążeniem dla rzemieślnika. Jej konstrukcja — stała kwota według tabeli, zależna od liczby mieszkańców miejscowości — pochodzi z zupełnie innej rzeczywistości gospodarczej.

Co ją podkopało:

Ryczałt stał się prostszy, niż była karta. Ewidencja przychodów to jedna kolumna, a stawka jest znana z góry. Karta wymagała decyzji urzędu, zawiadomień o każdej zmianie i pilnowania limitu zatrudnienia.

Zakres przestał odpowiadać rynkowi. Tabela nie objęła większości usług, które powstały w ostatnich dwóch dekadach, a rozszerzenie działalności o cokolwiek poza nią odbierało prawo do karty.

Składka zdrowotna przestała być symboliczna. Po zmianach w sposobie jej liczenia stała kwota podatku przestała być głównym obciążeniem drobnej działalności.

Dla kogoś, kto kartę zachował, wniosek jest praktyczny: warto raz w roku policzyć ryczałt obok karty, zamiast zakładać, że karta jest z definicji tańsza. Przy niskim dochodzie i stawce 8,5% różnica bywa odwrotna od oczekiwanej.


W M&B prowadzimy księgowość także klientom, którzy zachowali prawo do karty podatkowej, i pilnujemy przede wszystkim dwóch rzeczy: limitu zatrudnienia i zakresu działalności, bo to one najczęściej odbierają to prawo niezauważenie. Przy utracie prawa albo rezygnacji liczymy warianty przed decyzją — ryczałt, skalę i liniowy razem ze składką zdrowotną, bo przy niskim dochodzie składka bywa większą pozycją niż podatek.